Czasznica olbrzymia, znana także jako purchawica olbrzymia lub kulica kurzawkowata, to gatunek grzyba należący do rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae). Należy do grupy największych grzybów na świecie – jest w stanie wytworzyć imponujące owocniki o średnicy dochodzącej do 60 cm, a obwód takich okazów może przekraczać nawet 135 cm. Jeden z największych znanych owocników tego gatunku, znaleziony w 1955 roku w północnych Czechach, miał 46 cm wysokości, 212 cm obwodu i ważył 20,80 kg. Do 2014 roku czasznica olbrzymia była w Polsce gatunkiem ściśle chronionym, jednak obecnie można ją zbierać bez obaw.
Kluczowe wnioski
- Czasznica olbrzymia to gatunek grzyba należący do rodziny purchawkowatych.
- Należy do grupy największych grzybów na świecie, z owocnikami o średnicy do 60 cm i obwodzie do 135 cm.
- Jeden z największych owocników czasznicy olbrzymiej ważył 20,80 kg.
- Do 2014 roku czasznica olbrzymia była w Polsce gatunkiem ściśle chronionym.
- Obecnie czasznica olbrzymia może być zbierana bez obaw.
Czasznica Olbrzymia – Wielkością Niemal Bezkonkurencyjna
Czasznica olbrzymia jest imponującym grzybem, który wyróżnia się swoim charakterystycznym wyglądem i rozmiarami. W Polsce czasznica występuje częściej w północnej części kraju, na południu jest rzadsza. Owocniki czasznicy pojawiają się na łąkach, pastwiskach, w parkach, ogrodach i zaroślach, zarówno na żyznych, jak i kwaśnych glebach.
Ze względu na duże rozmiary, czasznica olbrzymia jest łatwa do rozpoznania i trudno pomylić ją z innym gatunkiem. Młode, jasne owocniki czasznicy są jadalne i mogą być spożywane na różne sposoby, np. smażone jak kotlety lub jako składnik pizzy.
Systematyka i Nazewnictwo
Czasznica olbrzymia należy do królestwa grzybów, typu podstawczaków, klasy pieczarniaków i rodziny purchawkowatych. Gatunek ten po raz pierwszy został opisany naukowo w 1786 roku przez niemieckiego przyrodnika Augusta Johanna Batscha, który nadał mu nazwę Lycoperdon giganteum.
Później czasznica olbrzymia zaliczana była do różnych rodzajów, takich jak Bovista, Langermannia czy Lycoperdon, aż ostatecznie w 1904 roku Curtis Gates Lloyd umieścił ją w rodzaju Calvatia, nadając jej obecną nazwę Calvatia gigantea.
W polskim piśmiennictwie mykologicznym grzyb ten opisywany był również jako purchawka olbrzymia lub kulica kurzawkowata, jednak od 1997 roku obowiązuje polska nazwa czasznica olbrzymia.
Charakterystyka Morfologiczna
Owocniki czasznicy olbrzymiej mają kształt kulisty lub lekko spłaszczony, z białą grzybną u podstawy. Młode owocniki mają białe, mączaste egzoperydium, które z czasem ciemnieje, stając się najpierw jasnoochrowe, a następnie skórzasto-brązowe.
Endoperydium jest białe, papierowate i także ciemnieje podczas dojrzewania, przybierając barwę od szarożółtej po brudnobrązową. Gleba wewnątrz owocnika jest początkowo biała, a następnie zmienia kolor na złotożółty, szarożółty i oliwkowobrązowy.
Charakterystyczne są długie i rozgałęzione strzępki włośni, zarodniki o rozmiarach 8-5,6 μm i kształcie od kulistego do szerokojajowatego.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Kształt owocnika | Kulisty lub lekko spłaszczony |
| Egzoperydium | Białe, mączaste, ciemniejące z czasem |
| Endoperydium | Białe, papierowate, ciemniejące podczas dojrzewania |
| Gleba wewnętrzna | Początkowo biała, później zmieniająca kolor na złotożółty, szarożółty i oliwkowobrązowy |
| Strzępki włośni | Długie, rozgałęzione |
| Zarodniki | Rozmiar 8-5,6 μm, kształt od kulistego do szerokojajowatego |
Rozmieszczenie Geograficzne i Siedliska
Czasznica olbrzymia występuje głównie w Ameryce Północnej i Europie, a także na Tajwanie, w Nowej Zelandii i Singapurze. W Polsce gatunek ten jest bardziej rozpowszechniony w północnej części kraju, podczas gdy na południu jest rzadziej spotykany.
Owocniki czasznicy pojawiają się na łąkach, pastwiskach, w parkach, ogrodach i zaroślach, zarówno na żyznych glebach bogatych w azot, jak i na glebach kwaśnych. Czasznica olbrzymia rośnie w okresie od lata do jesieni, często w grupach, dlatego podczas grzybobrania warto rozglądać się za innymi okazami tego gatunku.
| Lokalizacja | Częstotliwość występowania |
|---|---|
| Północna Polska | Częstsze |
| Południowa Polska | Rzadsze |
| Ameryka Północna | Powszechne |
| Europa | Powszechne |
| Tajwan | Występuje |
| Nowa Zelandia | Występuje |
| Singapur | Występuje |
Wartość Użytkowa Czasznicy Olbrzymiej
Młode, jasne owocniki czasznicy olbrzymiej są jadalne i mogą być wykorzystywane w kuchni na wiele sposobów, np. smażone na kształt kotletów, jako składnik pizzy lub w sosach grzybowych.
Czasznica olbrzymia jest skarbnicą cennych substancji odżywczych, zawiera łatwo przyswajalne białka, błonnik pokarmowy w postaci beta-glukanów, a także witaminy z grupy B oraz minerały takie jak potas, miedź, fosfor, selen i jod.
Grzyb ten produkuje również kalwacynę, substancję o właściwościach antybiotycznych i przeciwnowotworowych, co potwierdziły badania laboratoryjne.
Czasznica olbrzymia jest chętnie zbierana i spożywana w Czechach, gdzie znana jest jako przysmak, natomiast w Polsce jej potencjał kulinarny jest wciąż niedoceniany.
Czasznica Olbrzymia – Skarb Natury
Do 2014 roku czasznica olbrzymia była w Polsce gatunkiem ściśle chronionym, ale obecnie można ją zbierać bez obaw. Mimo imponujących rozmiarów, owocniki czasznicy często bywają niszczone, zamiast zbierane i wykorzystywane.
Grzyb ten ma duży potencjał do uprawy w przydomowych ogródkach – wystarczy zakopać w ziemi część dojrzałego owocnika i odpowiednio podlewać. Czasznica olbrzymia, jako jeden z największych grzybów świata, stanowi cenny element ekosystemów leśnych i jest naturalnym skarbem przyrody, który warto chronić i racjonalnie wykorzystywać.
| Właściwości | Wartości |
|---|---|
| Maksymalny rozmiar owocnika | Średnica do 60 cm, obwód ponad 135 cm |
| Wartości odżywcze | Białko, błonnik, witaminy, minerały |
| Substancje lecznicze | Kalwacyna o działaniu antybiotycznym i przeciwnowotworowym |
| Status ochronny w Polsce | Od 2014 roku nie jest chroniony |
Wniosek
Czasznica olbrzymia to niezwykły gatunek grzyba, wyróżniający się swoimi imponującymi rozmiarami i charakterystycznym wyglądem. Należy do jednych z największych owocników grzybowych na świecie, a jej owocniki mogą osiągać średnicę do 60 cm i obwód przekraczający 135 cm.
Grzyb ten jest cennym źródłem wielu wartościowych składników odżywczych, takich jak białka, błonnik, witaminy i minerały, a także substancji o działaniu leczniczym. Czasznica olbrzymia, choć do niedawna objęta ochroną w Polsce, obecnie może być zbierana i wykorzystywana w celach kulinarnych, stanowiąc cenny element ekosystemów leśnych, który warto poznać i chronić.
Dzięki swoim imponującym rozmiarom, cechom biologicznym i ekologicznym oraz wartościom odżywczym, czasznica olbrzymia zasługuje na większe zainteresowanie i docenianie wśród miłośników przyrody i grzybów w Polsce.
