Mroczek późny (Cnephaeus serotinus) to gatunek ssaka z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae). Został on po raz pierwszy opisany naukowo w 1774 roku przez niemieckiego przyrodnika Johanna Christiana Daniela von Schrebera. Mroczek późny jest jednym z największych nietoperzy występujących w Polsce, jego ciało może osiągać długość aż 82 mm, a rozpiętość skrzydeł dochodzi do 380 mm. Posiada długą, ciemnobrązową sierść, często ze złocistym połyskiem, a spód jego ciała jest jaśniejszy, szarawy. Charakterystyczne są również długie uszy oraz krótki, wystający koniuszek ogona. Gatunek ten jest ściśle związany z siedliskami ludzkimi, często zamieszkując strychy, szczeliny ścian i dachów budynków. Prowadzi osiadły tryb życia, a na zimowy sen wybiera chłodne i suche miejsca, takie jak piwnice lub przewody wentylacyjne.
Kluczowe wnioski
- Mroczek późny to jeden z największych nietoperzy występujących w Polsce.
- Gatunek ten jest ściśle związany z siedzibami ludzkimi, często zamieszkując budynki.
- Mroczek późny prowadzi osiadły tryb życia i wybiera chłodne, suche miejsca na zimowy sen.
- Jest on objęty ścisłą ochroną gatunkową w Polsce.
- Mimo zagrożeń, populacja mroczka późnego jest określana jako stabilna.
Taksonomia i Etymologia Mroczka Późnego
Mroczek późny należy do królestwa zwierząt, typu strunowców, gromady ssaków i rzędu nietoperzy. Wcześniej umieszczany był w rodzaju Eptesicus, jednak na podstawie rewizji taksonomicznej przeprowadzonej w 2023 roku został przeniesiony do rodzaju Cnephaeus. Gatunek ten obejmuje trzy podgatunki: C. s. serotinus, C. s. mirza i C. s. turcomanus, różniące się morfologicznie i geograficznie.
Nazwa rodzajowa Cnephaeus pochodzi z greki i oznacza “ciemny, ponury”, zaś epitet gatunkowy serotinus w języku łacińskim oznacza “późno dojrzały, niedojrzały”.
| Podgatunek | Opis | Zasięg Występowania |
|---|---|---|
| C. s. serotinus | Nominatywny podgatunek, typowy dla Europy | Od Wielkiej Brytanii po Kaukaz i północno-wschodnią Turcję |
| C. s. mirza | Zamieszkuje południową Turkię, Syrię, Liban, Izrael oraz Iran | Półwysep Anatolijski i Bliski Wschód |
| C. s. turcomanus | Występuje w Azji Środkowej | Południowa Rosja, Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, północny Afganistan i Chiny |
Charakterystyka Wyglądu Mroczka Późnego
Mroczek późny jest jednym z największych gatunków nietoperzy występujących w Polsce. Jego długość ciała bez ogona wynosi 62-82 mm, długość ogona 39-65 mm, a rozpiętość skrzydeł około 370 mm. Masa ciała dorosłych osobników mieści się w przedziale 18-25 g. Charakterystyczne cechy wyglądu to długie, stosunkowo szerokie uszy o długości 14-22 mm oraz krótkie, tępo zakończone koziołki.
Futro ma barwę od ciemnobrązowej do kawowej, często z metalicznym połyskiem, a spód ciała jest jaśniejszy, szarawy. Skrzydła są długie i szerokie, a błona lotna sięga aż do nasady palców stóp. Wzór zębowy mroczka późnego to I C P M = 32.
Zasięg Występowania Mroczka Późnego
Mroczek późny występuje na rozległym obszarze Eurazji. Podgatunek nominatywny (C. s. serotinus) zamieszkuje znaczną część Europy, z wyjątkiem północnej Skandynawii i południowej części Półwyspu Iberyjskiego. Można go spotkać od Wielkiej Brytanii na zachodzie po Kaukaz i północno-wschodnią Turcję na wschodzie, a także na wielu wyspach Morza Śródziemnego.
Podgatunek C. s. mirza zamieszkuje południową Turkię, Syrię, Liban, Izrael oraz Iran, natomiast C. s. turcomanus występuje w Azji Środkowej – w południowej Rosji, Kazachstanie, Uzbekistanie, Turkmenistanie oraz północnym Afganistanie i Chinach. W Polsce mroczek późny jest szeroko rozprzestrzeniony na całym obszarze kraju.
Ekologia Mroczka Późnego
Mroczek późny jest ściśle związany z siedliskami antropogenicznymi. Jego letnie kryjówki znajdują się niemal wyłącznie w budynkach – na strychach, w szczelinach dachów i ścian. Sporadycznie można go spotkać w skrzynkach dla ptaków lub nietoperzy. Podczas zimowego snu wybiera nadziemne części budynków, takie jak strychy i przewody wentylacyjne, rzadko kryjąc się w piwnicach czy fortyfikacjach. Preferuje miejsca chłodne i stosunkowo suche.
Poluje zwykle w pobliżu zabudowań, w parkach, na skrajach lasów, nad drogami leśnymi, polanami i nad wodami. Jego pożywienie stanowią przede wszystkim duże chrząszcze, motyle nocne i muchówki chwytane w locie.
Odżywianie i Dieta Mroczka Późnego
Mroczek późny prowadzi nocny tryb życia, wylatując na żer tuż po zachodzie słońca. Jego główną zdobyczą są duże chrząszcze, takie jak chrabąszcze, guniaki i żuki, a także różne gatunki kózkowatych i sprężykowatych. Poluje również na motyle nocne, muchówki, chruściki, pluskwiaki i błonkówki. Rzadziej na jego menu pojawiają się komary.
Podczas polowania mroczek późny lata nisko, na wysokości 2-10 m nad ziemią, często w pobliżu sztucznego oświetlenia, gdzie koncentruje się największe bogactwo owadów. Charakterystyczny dla tego gatunku jest nierówny, trzepoczący lot z częstym pikowaniem, co pozwala mu sprawnie chwytać zdobycz w powietrzu.
Mroczek Późny – Ochrona Gatunku
W Polsce mroczek późny jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie tego nietoperza. Głównym zagrożeniem dla tego gatunku jest zanikanie jego letnich kryjówek, w związku z czym wymagany jest czynny monitoring i ochrona tego siedliska.
Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) mroczek późny znajduje się na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych w kategorii “najmniejszej troski” (LC), a jego populacja jest określana jako stabilna.
| Status Ochronny | Kategoria Zagrożenia | Tendencja Populacji |
|---|---|---|
| Ścisła ochrona gatunkowa w Polsce | Najmniejszej Troski (LC) | Stabilna |
Wniosek
Mroczek późny to fascynujący gatunek nietoperza, ściśle związany z siedliskami człowieka. Pomimo swojej dużej sylwetki i skrytego trybu życia, jest on jednym z najbardziej pospolitych przedstawicieli swojego rzędu w Polsce. Cechuje go długie, ciemne futro, charakterystyczne uszy i tępo zakończone koziołki.
Mroczek późny zamieszkuje niemal całą Europę, a także części Azji i Afryki Północnej. Jako gatunek synantropijny, doskonale adaptuje się do przebywania w pobliżu człowieka, znajdując schronienie na strychach i w szczelinach budynków. Objęty ścisłą ochroną, wymaga jednak stałego monitoringu i czynnej ochrony, szczególnie w obliczu zanikania jego naturalnych siedlisk.
Dzięki swojej liczebności i rozpowszechnieniu, mroczek późny pozostaje w dobrej kondycji. Stanowi on fascynujący przykład adaptacji ssaka do życia w bliskim sąsiedztwie człowieka, a jego obecność w naszym otoczeniu jest cennym elementem rodzimej fauny.
