Gołąb grzywacz (Columba palumbus) to gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny gołębiowatych (Columbidae), największy spośród gatunków gołębi występujących w Polsce. Dorośli osobniki mają długość ciała około 41-45 cm oraz rozpiętość skrzydeł 70-75 cm. Masa ciała grzywaczy waha się w przedziale 284-690 g. Charakterystyczną cechą tego gatunku są białe paski na szyi i skrzydłach, które sprawiają, że gołębie te są łatwe do rozpoznania. Grzywacze zamieszkują zarówno duże kompleksy leśne, jak i parki miejskie, doskonale adaptując się do życia w ścisłym sąsiedztwie ludzi. Są to ptaki towarzyskie, zwłaszcza poza okresem lęgowym, kiedy można spotkać całe rodziny lub grupy liczące nawet kilkanaście osobników.
Kluczowe wnioski
- Gołąb grzywacz to jeden z największych gatunków gołębi występujących w Polsce.
- Gatunek ten jest charakterystyczny ze względu na białe paski na szyi i skrzydłach.
- Grzywacze doskonale adaptują się do życia w sąsiedztwie ludzi, zasiedlając zarówno lasy, jak i parki miejskie.
- Poza okresem lęgowym grzeywacze tworzą duże, towarzyskie grupy.
- Gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną prawną w Polsce.
Charakterystyka Gołębia Grzywacza
Gołąb grzywacz to duży gatunek gołębia o zaokrąglonej sylwetce i wydatnej piersi. Upierzenie w większości niebieskoszare, z zielono-fioletową opalizacją na karku. Na bokach szyi znajdują się charakterystyczne białe plamy, od których wzięła się nazwa tego ptaka. Górna część grzbietu, wewnętrzne pokrywy skrzydłowe i lotki III rzędu są brązowoszare, a lotki I rzędu czarne z białym brzegiem. Lotki II rzędu są szare, ciemniejące ku wierzchołkom. Większość pokryw skrzydłowych jest szara, a 3 lub 4 zewnętrzne białe, tworząc białe pole widoczne na złożonym i rozpostartym skrzydle.
Samice są nieco lżejsze od samców. Osobniki młodociane wyróżniają się ciemnym dziobem, ciemnymi tęczówkami i brakiem białej plamy na szyi.
Klasyfikacja Naukowa i Nazewnictwo
Gołąb grzywacz został po raz pierwszy naukowo opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku, który nadał mu nazwę łacińską Columba palumbus. Obecnie Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) uznaje 5 podgatunków tego gatunku: C. p. palumbus, C. p. maderensis, C. p. azorica, C. p. iranica i C. p. casiotis. Przedstawiciele poszczególnych podgatunków różnią się głównie wielkością oraz odcieniami upierzenia. Polska nazwa “gołąb grzywacz” nawiązuje do charakterystycznych białych plam po bokach szyi, które przypominają grzywę.
| Podgatunek | Występowanie | Odrębności |
|---|---|---|
| C. p. palumbus | Północno-zachodnia Afryka, Europa, zachodnia Syberia, południowy Irak | Podgatunek nominatywny |
| C. p. maderensis | Wymarły na Maderze na początku XX wieku | – |
| C. p. azorica | Wschodnie i centralne Azory | – |
| C. p. iranica | Obszary na południowy wschód od Morza Kaspijskiego, północny i zachodni Iran | – |
| C. p. casiotis | Kazachstan, Uzbekistan, północny Oman, południowo-wschodni Iran, północny Pakistan i Kaszmir | Zimowanie na wschód od Nepalu |
Polska nazwa “gołąb grzywacz” nawiązuje do charakterystycznych białych plam po bokach szyi, które przypominają grzywę.
Zasięg Występowania i Migracje
Grzywacze to ptaki częściowo wędrowne. Podgatunek nominatywny C. p. palumbus występuje na obszarze północno-zachodniej Afryki, Europy aż po zachodnią Syberię i południowy Irak, zimując w północnej Afryce. Podgatunek C. p. maderensis wymarł na początku XX wieku na Maderze. C. p. azorica zamieszkuje wschodnie i centralne Azory, a C. p. iranica występuje na obszarach na południowy wschód od Morza Kaspijskiego, w północnym i zachodnim Iranie. Natomiast C. p. casiotis zamieszkuje Kazachstan, Uzbekistan, północny Oman, południowo-wschodni Iran, północny Pakistan i Kaszmir, zimując na wschód od Nepalu.
Od połowy XIX wieku obserwuje się proces zasiedlania przez grzywacze miast w Europie, postępujący z zachodu na wschód. W Polsce grzywacze pojawiły się najpierw w zachodnich miastach, a następnie w latach 70.-90. XX wieku zasiedliły także większe aglomeracje na wschodzie kraju.
Zachowania gołębia grzywacza
Gołąb grzywacz to ptak towarzyski, szczególnie poza okresem lęgowym, kiedy można obserwować całe rodziny lub grupy liczące nawet do 200 osobników. Wydaje on chętnie charakterystyczne, gruchające odgłosy, zwłaszcza o świcie, gdy samce próbują przyciągnąć uwagę samic.
Podczas zalotów samce wykonują efektowne loty tokowe, wznoszą się, klaszcząc przy tym głośno skrzydłami, a następnie szybują w kierunku partnerki. Grzywacze są sprawne w locie, mogąc osiągać duże prędkości, choć niekiedy padają ofiarą drapieżników, takich jak jastrzębie.
Ptaki te są roślinożerne, a skład ich diety zmienia się sezonowo – wczesną wiosną jedzą pędy i nasiona roślin, latem – ziarna zbóż, a zimą – resztki warzyw.
Gniazda i Lęgi
Gniazda gołębi grzywaczy są dość niedbale zbudowane, najczęściej z gałązek luźno splecionych w platformę. Umieszczane są na drzewach, wyższych krzewach lub na budynkach, najczęściej na wysokości 3-5 m nad ziemią. W zniesieniu jest zazwyczaj 1-2, rzadziej do 4 białych jaj, które są wysiadywane przez oboje rodziców przez około 16-17 dni.
Pisklęta są karmione przez pierwsze 5 dni wydzieliną z wołu rodziców, a następnie pokarmem roślinnym. Opuszczają gniazdo po około 4 tygodniach, ale przez kolejne 2 tygodnie są jeszcze dokarmiane przez samca, podczas gdy samica przystępuje do kolejnego lęgu. W ciągu sezonu lęgowego grzywacze mogą wyprowadzić do 4 lęgów, jednak ze względu na drapieżnictwo na ogół udaje im się odchować 2.
Dieta i Odżywianie
Gołąb grzywacz jest gatunkiem roślinożernym. Jego pokarm zmienia się w zależności od pory roku. Wczesną wiosną ptaki te żywią się pędami i nasionami dzikich roślin oraz drobnymi owocami i ślimakami. Latem w ich diecie przeważają ziarna zbóż pozostałe na polach po żniwach. Natomiast zimą grzywacze spożywają resztki warzyw i innych zielonych części roślin, chętnie odwiedzając pola uprawne w poszukiwaniu pokarmu. Ptaki te żerują często w grupach liczących do 200 osobników.
Jedzenie przemarzniętych warzyw czy narażenie na kontakt ze środkami ochrony roślin może jednak stanowić dla nich zagrożenie.
Zagrożenia i Ochrona
Gołąb grzywacz jest gatunkiem uznanym przez IUCN za najmniejszej troski (LC) i jego światowa populacja szacowana jest na 51-73 miliony dorosłych osobników. W Polsce także jest on klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC) i wykazuje silnie wzrostowy trend liczebności. Szacuje się, że w latach 2013-2018 krajowa populacja lęgowa liczyła 1 013 000 – 1 315 000 par. Gatunek ten podlega ścisłej ochronie prawnej w Polsce i jest uznawany za gatunek waloryzujący ostoje ptaków w ramach sieci Natura 2000.
Mimo to, grzywacze mogą być traktowane jako szkodniki upraw, a także narażone na zagrożenia związane z używaniem pestycydów czy kontaktem z przemarznięta żywnością na polach. Warto jednak podkreślić, że ptaki te odgrywają także pozytywną rolę w środowisku, zjadając nasiona chwastów.
Wniosek
Gołąb grzywacz to fascynujący gatunek ptaka, który doskonale zaaklimatyzował się w środowiskach miejskich, stając się stałym elementem polskiego krajobrazu. Jego charakterystyczne ubarwienie, rozmiar, odgłosy oraz zachowania z pewnością przykuwają uwagę obserwatorów przyrody.
Grzywacze, mimo że niekiedy postrzegane są jako szkodniki, odgrywają również pozytywną rolę w ekosystemach, zjadając nasiona chwastów. Gatunkowi temu nie zagraża bezpośrednie niebezpieczeństwo, a jego populacja w Polsce wykazuje silny trend wzrostowy.
Warto zatem bliżej poznać i docenić obecność tych pięknych, dużych gołębi w naszym otoczeniu.
