Makolągwa (Linaria cannabina) to gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Jest to częściowo wędrowny ptak, który występuje od zachodniej Europy, Wysp Kanaryjskich i północnej Afryki po Bliski Wschód i Azję Środkową. W Polsce makolągwa jest licznym ptakiem lęgowym krajobrazu rolniczego, występującym w całym kraju, również w górach do wysokości około 1800 m n.p.m. Szacowana liczebność krajowej populacji w latach 2013-2018 wynosiła 927 000 – 1 415 000 par lęgowych. Makolągwy przylatują do Polski od marca do kwietnia, a odlatują we wrześniu i październiku, przy czym dość licznie zimują, zwłaszcza w zachodnich częściach kraju. Gatunek ten jest chroniony i uznawany za najmniejszej troski (LC) na Czerwonej Liście IUCN.
Kluczowe informacje
- Makolągwa to gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych
- Występuje w Europie, Afryce Północnej i Azji Środkowej
- W Polsce jest licznym ptakiem lęgowym krajobrazu rolniczego
- Migruje sezonowo, ale część populacji zimuje w kraju
- Gatunek chroniony, uznawany za najmniejszej troski (LC)
Opis i charakterystyka makolągwy
Makolągwa to niewielki ptak o smukłej sylwetce i długim ogonie, nieco mniejszy i delikatniejszy od wróbla. Samiec w szacie godowej ma czerwone czoło i pierś oraz szarą głowę i szyję, bez czarnej plamy na podbródku. Grzbiet i pokrywy skrzydłowe są ciemnobrązowe, lotki i sterówki ciemnoszare z białymi obrzeżeniami. Samice są bardziej brązowoszare na grzbiecie, bez czerwonej barwy, a ich spód ciała jest kreskowany. Młode osobniki są podobne do samic.
Makolągwa wydaje charakterystyczne melodyjne i fletowe trele, gwizdki oraz głos kontaktowy przypominający “tig-it”, szczególnie podczas lotu.
Siedliska i biotopy makolągwy
Makolągwy zasiedlają otwarte tereny z kępami i pasami drzew oraz krzewów śródpolnych i przydrożnych, obrzeża parków i lasów, sady, ogrody, żywopłoty, zieleń wiejską oraz młodniki sosnowe. Unikają wnętrz dużych lasów i parków miejskich, preferując siedliska w pobliżu osad ludzkich.
Żerują na otwartych przestrzeniach z kępami drzew i krzewów, zachwaszczonych pastwiskach, ugórach, ścierniskach, a także w pobliżu stogów. Najczęściej spotykane są na krzewach, drzewach i słupach telefonicznych. Lęgną się na nasłonecznionych obszarach otwartych, a gniazda budują nisko w środkowej części krzewów lub młodych drzew.
Zwyczaje i zachowania makolągwy
Makolągwy są ptakami towarzyskimi i dość ruchliwymi, choć nie bardzo płochliwymi. W powietrzu lecą szybko i falistym torem. Po okresie lęgowym tworzą duże stada, często wraz z innymi ziarnojadami, takimi jak dzwońce, zięby, wróble czy rzepołuchy. Stada te żerują na terenach bogatych w nasiona chwastów, jak ugory, ścierniska czy okolice stogów.
W okresie lęgowym makolągwy tworzą pary monogamiczne, a gniazda budują samice, choć samce niekiedy im w tym pomagają. Samica składa 5-6 jaj, a okres inkubacji trwa około 13 dni. Młode opuszczają gniazdo po około 2 tygodniach, a przez kolejne 10 dni są dokarmiane przez oboje rodziców.
Biologia i ekologia makolągwy
Makolągwy żywią się głównie nasionami chwastów i traw, takimi jak nasiona szczawiu zwyczajnego, wiesiołka, roślin z rodziny złożonych, a także nasionami krzewów i drzew. W okresie lęgowym uzupełniają dietę bezkręgowcami – pająkami, owadami, pluskwami, chrząszczami i mszycami.
Gniazda budują nisko, w środkowej części krzewów lub młodych drzew, na wysokości od 0,5 do 2 metrów nad ziemią. Preferują miejsca dobrze nasłonecznione, a niekiedy kilka par może gniazdować blisko siebie na jednym większym krzewie. Samica składa 2-3 lęgi w roku, a młode przebywają w gnieździe około 2 tygodni.
Ochrona i status zagrożenia gatunku
Makolągwa objęta jest ścisłą ochroną gatunkową i uznawana jest za gatunek najmniejszej troski (LC) na Czerwonej Liście IUCN. Szacowana globalna populacja tego ptaka zawiera się w przedziale 50-100 milionów osobników dorosłych. Niestety, współczesne intensywne rolnictwo, w tym wzrost monokultur, nadmierne stosowanie nawozów i pestycydów, przyczynia się do zmniejszania populacji makolągwy, podobnie jak wielu innych gatunków ptaków.
Ochrona różnorodności roślinnej, ograniczenie chemizacji oraz zachowanie miedz, śródpolnych zadrzewień i zakrzewień może pomóc w utrzymaniu liczebności tego gatunku. Podejmowane działania na rzecz ochrony siedlisk makolągwy mają kluczowe znaczenie dla zachowania tego pięknego i pożytecznego ptaka w polskim krajobrazie.
Wniosek
Makolągwa to fascynujący, śpiewający ptak, który jest charakterystycznym elementem polskiej przyrody. Pomimo, że jest wciąż dość licznym gatunkiem, jego populacja zmniejsza się wraz z postępującymi zmianami w środowisku spowodowanymi intensyfikacją rolnictwa.
Dlatego ochrona siedlisk makolągwy, poprzez zachowanie mozaiki zadrzewień, krzewów i łąk śródpolnych, a także ograniczenie stosowania chemicznych środków, jest kluczowa dla utrzymania tego pięknego gatunku w naszym kraju. Obserwacja i poznawanie makolągwy to wspaniała okazja do zbliżenia się do natury i zrozumienia potrzeby jej ochrony.
Utrzymanie różnorodności roślinnej, ograniczenie chemizacji oraz zachowanie miedz, śródpolnych zadrzewień i zakrzewień może pomóc w zachowaniu liczebności tego urokliwego gatunku. Dzięki tym działaniom, makolągwa będzie nadal cieszyć oczy i uszy Polaków przez długie lata.
